E281 Trilho interpretativo de Lamas de Mouro (Monçao)

Lúa, 11 de febreiro de 2013

Non era domingo. Nin sequera era sábado. Era un día de semana do mes do entroido e como tal día, había que traballar. O único que recordo e que ía frío, moito frío e a unha da tarde na oficina, ocorréuseme que quizais estivera a nevar na Peneda. Erguinme da cadeira do meu despacho, collín o teléfono e chamei o comandante, xa que él estaba de semana de vacacións e igual lle apetecería facer unha escapada a Lamas de Mouro a pisar a neve. E así foi como se organizou esta pateada eivadinha impulsiva de luns de entroido. Saín as 14:30 de Pontevedra e dinlle zapatilla o meu carro para chegar a miña casa o antes posible, recoller ó comandante e dirixirnos de novo cara o veciño e querido Portugal. 

Como xa sabedes, as presas non son boas e si a isto lle engadimos o desgaste do debuxo das rodas traseiras do meu carro e a humidade e chán esvaraizo polo xeo na calzada, podería ter algún susto na estrada. E así foi, xa que na rotonda do intercambiador do Morrazo o meu carro cansouse de ser controlado e andibo ceibe durante uns segundos, coma si de unha peonza se tratara. Aínda así, tiven sorte e tamén, todo hai que dicilo, control e contravoante do piloto, que para algo sirve ter unha Vespa e facer equilibrios. Quedei mirando para o lado contrario do sentido da circulación e saudei e disculpeime amablemente ós vehículos que circulaban correctamente.

Unha vez iniciada a marcha, tras unhas manobras, tomei dirección a Vigo e din grazas á providencia por poder contalo. Na miña casa xa estaba a espera o comandante, ataviado con roupas idóneas para non pasar frío e coa ledicia dun neno que fora a ollar por primeira vez a neve. Collín apresuradamente algo de abrigo e aínda que se me pasou pola cachola parar en algures para tomar unhas viandas e calmar os gritos do meu bandullo que resoaba a oco, non houbo oportunidade e saímos coma lóstregos cara terras do sur, en busca da neve (que contradición, xa que semella que a neve sempre está ó norte).

Dende as proximidades de Monçao puidemos ollar o branco dos cumios das estribacións da Peneda e os nosos rostros mudaron  o seu estress semanal, cara un relax e pracer vindeiros.

Ascendendo cara Lamas de Mouros o branco da neve ia cubrindo a estrada e os montes. Ollaras cara onde ollaras, o branco cubríao todo. A miña condución requiría mais concentración e os pensamentos se me ían cara as rodas sen debuxo do meu carro, e se sería capaz de rematar a faena ou tería que deixar o  auto aparcado na cuneta.

Chegamos moi de vagar ó noso destino, cruzándonos cos vehículos petaos de neve que baixaban dos cumios da Peneda. Fronte o bar que está na entrada de Lamas de Mouro aparcamos e nos cambiamos de roupa para poder facer fronte ó frío e a nevada que estaba a caer.

Decidimos facer unha pequena ruta circular, xa que eran as catro da tarde e as horas de luz en febreiro non son moi abundantes. Avanzamos pola estrada cuberta de neve en busca da ramificación que nos levara ata o centro de interpretación do parque. Tras unhas dúbidas sobre que camiño escoller, acertamos na elección e metémonos de súpeto por un carreiro ateigado de neve que nos chegaba a cubrir as botas. Así como avanzábamos, a paisaxe era cada vez mais espectacular, o ceo estaba plomizo, típico de un día de neve e as montañas camiños e árbores  estaban totalmente brancos. 

Non era doado seguir as marcas dos camiños xa que estes estaban indefinidos  e o monte e carreiros fundíanse nun só. Os obxectivos das nosas cámaras fotográficas comezaron a parpadear sen parar, querendo captar o que as nosas retinas fixarían na memoria. Realmente estaba sendo un pateo espectacular e a busca da neve, por fin, daba os seus froitos. Calquera lado onde mirásemos tiña a súa beleza e o que nun día de sol pasaría desapercibido, hoxe tiña o seu encanto.

As colmeas aliñadas, os toxos e carrascas, as cancelas, as pedras e incluso o regato que por este lugar pasa, tórnanse distintos cubertos de neve.

Nas nosas cabezas achéganse os momentos mais inquedantes da nosa serie televisiva preferida. Parecemos estar na terra dos camiñantes brancos, como si fóramos os corvos negros que a protexen. 

Para atopar o camiño que cruzara o regato, aínda dimos algunha que outra reviravolta enterrándonos na neve. Nesta estabamos, cando en medio do árbores e medio tapado pola neve atopamos un coche abandonado. Exactamente, un coche, que non nos facemos a idea de cómo puido chegar ata alí, xa que no os camiños non son practicables para facer incursións automobilísticas. O aspecto do coche cuberto de neve, dáballe un aspecto tenebroso.

Unha vez que cruzamos o regato e abordamos o derradeiro tramo da pateada, a paisaxe tornouse uniforme debido a gran masa de neve que cubría todo. A neve virxe fíxonos disfrutar dabondo do noso percorrido ata chegar de novo o noso carro. Mentres o comandante aínda facía as súas derradeiras fotos, eu comía no bar un “bolinho” preñao con chourizo que daba un respiro ó meu estómago.

Marchamos de Lamas de Mouro, satisfeitos pola nosa improvisada andaina e aínda o destino sorprendeunos cunha manifestación de ovellas e cabras do lugar, vixiadas e protexidas por un can pastor, que fixeron deter os coches que xa con pouca luz baixabamos do nos periplo pola neve.

Quedamos satisfeitos de achegarnos eiqui. Quedamos, de novo, abraiados coa fermosura desta serra. E gañamos, un ano mais, a batalla a neve que case que se nos escapa.

Eivados, sí, pero satisfeitos. 

Panette, febreiro de 2013

Chans de Cachón

Nesta estraña e fértil primavera , o cuco cuqueiro   

cantou un domingo pola maña nas Chans de Cachón ,

onde a vida corre sen presa .

Os ollos quedan abraiados o ver desde o alto o pobo ,

a ría de Vigo, as bateas de mexillón, o barco que

une a nosa vila coa cidade desde fai moitos anos .

A natureza en estado puro , foi ciscando flores brancas

cubrindo as polas das cerdeiras, cores que se mesturan con

as xestas, toxos, carrascos, estripeiros ... son as cores de Cachón .

Vellos camiños feitos polos nosos devanceiros, onde os carros

de bois deixaron a súa pisada que nos levan a través do monte

os concellos do Morrazo .

Estas chans aínda gardan vellas tradicións, ata alí van os veciños

a recoller o toxo, hoxe con maquinas para cortar e tractor para carretar ,

os carros xa dormen un sono profundo na nosa memoria .

Caneando polos nosos montes, aínda atopamos lugares

onde a natureza espárrama todo o que ten no seu interior

e o comparte con nos . Lle debemos respecto, cando menos .

                        Luís Chapela Bermudez , verán 2012 , Tiran 

Manifesto pola protección da Serra do Galiñeiro

Vexo contigo estes ceos,
Vexo estas brancas auroras,
Vexo estes campos froridos
Donde se arrullan as pombas,
I estas montañas xigantes
Que aló cas nubes se tocan,
E o mesmo amor,
Rosalía, lévame, lévanos,
polos pés, defender BELEZA.

Os que hoxe estamos aquí sabemos ben que o Galiñeiro somos nós, os que aquí vivimos, os que por aquí pasan, todos os que alentan, os que xa non son, os que están por vir. Porque non é verdade que se poida xebrar a paisaxe da ollada, o mundo do individuo, porque todos facemos parte dun magma indistinto, dunha lea confusa, dunha fusión caótica e plena. Marcados polo amor, estamos, obrigados a honrar a vida

Os que hoxe estamos aquí sabemos ben que nos cómpre ser razoables, que nos urxe ser, radicalmente, razoables

Contra o capitalismo planeticida

Contra a corrupción e a cobiza

Contra a estupidez humana.

Os que hoxe estamos aquí tomamos a estraña decisión de deixar de calar ante as lentas coiteladas á paisaxe, unidos para berrar NON, para cuestionármonos, coa maior honestidade posible, o modelo de sociedade no que estamos. 

Minas para que? Minas para quen? A quen aproveita? Que escasísimas mans recontarían con usura os beneficios? 

Balsas de veleno, patas de rata sobre a herba seca.

Baixo os nosos pés, baixo a codia verde, tralo manto que ser renova incesante, pemanecen silandeiros os minerais: o feldespato, o cuarzo, a moscovita e o berilo, a turmalina e a pirita, o cacoxeno e o almandino, a riebeckita … Velaquí están debaixo e ao carón de todos nós, embutidos na terra negra, velaquí estan desde hai miles de anos están, antes de que o home fose home.

Esta xeoloxía singular, esta riqueza, é agora obxecto de desexo. Nalgún despacho afastado algún directivo dunha gran multinacional comeza a matinar no expolio. Catas de prospección. Terras raras. Cobiza depredadora. Itrio e escandio para fabricar baterías de obsolescencia programada. Lixo planetario. Capitalismo planeticida.

Qué ben que a bomba ven co seu rebombio, Celso Emilio, a bomba con aramios, con formigas, a bomba con lombrices, bombardinos, vermes de luz, bombillas fluorescentes, peixes de chumbo, vómitos, anémonas, estrelas de plutonio plutocrático, esterco de cobalto hidroxenado, martelos, ferraduras, matarratos.

Luz e progreso en todas partes confundindo valor e prezo, profanando en aras dese mellor dos mundos posibles, cada vez máis cativo, máis miserento. 

Neste momento de crise mundial no que o foxo entre os ricos e os pobres se axiganta, neste momento no que a corda se tensa ata o límite da resistencia cómpre dicir NON, cómpre atreverse a rexeitar a esmola dun modelo económico voraz e insostible, cómpre plantar cara. Somos nós, os cidadáns conscientes, as plataformas cívicas os que debemos abrir liñas de combate, en nós florece xa un tempo novo de activismo e dignidade.

Horizontalizade, músculo cívico, AMOR para defender BELEZA, todos xuntos amparando a Serra do Galiñeiro, amparando a vida do carrasco da turbeira, da azulenta, da saramaganta, da rá patilonga, do cabalo do monte, do picanzo real, do pedreiro cincento. Todos xuntos honrando os lugares sagrados dos devanceiros a Cova da becha, a Lapa da Moura, a Auga da Laxe, o Chan das Moutas.

Acolá están as illas Cíes, preservadas xa como espazo natural, aquí está a serra do Galiñeiro que aínda treme e se espanta, que se degrada aos poucos ferida pola ameaza das aspas metálicas dos aeroxeradores, pola plantación masiva de eucaliptos e acacias, polos vertedoiros de lixo e entullo, polas pistas de asfalto, polas canteiras ilegais… 

Cómprenos parar esta miseria!

Cómprenos berrar NON!, é urxente, é radicalmente razoable.

A forza comunal debe dar froito, debe varrer as macilentas sombras, grilos de ferro arrastrando. Nos, os conxurados, somos unha onda que medra, que se estende e alaga, connosco vai o futuro.

Somos serra!

REXINA VEGA

E285 Sendeiro dos ríos da Fraga e do Beque (Moaña)

Sol, 31 de marzo de 2013

Non tiñamos claro se ir camiñar ou non: Domingo de Pascua, xente de vacacións... pero Anxo propuxo un lugar que facía anos queeu visitara, so nunha parte, e parecíame boa idea ollar a Fraga de Moaña e a auga que seguro corría polo río abaixo.

Puxemos rumbo ata Moaña sen falar nin de onde iamos comer, tamén sen bebida, algo que eu lamentaría logo porque a ruta complicouse mais do que pensábamos, e nalgunha vez no nosos camiño dixemos que parecía que estabamos en plena selva Amazónica. Comezamos o sendeiro dende as cercanías do Cuartel da Garda Civil cara ó monte por uns camiños encharcados de auga, lama, cheíños de silvas e todo tipo de herbas, incluídas as ortigas. 

Entre patos e pavo-patos, como lles chamei eu, esquecemos os coches, as casas, os domingueiros, a civilización e os problemas do famoso estres, tan teimados por esta cabeciña tola. Anxo, “o cameraman”, tirou levando a avanzadiña fotografando ó que se puña no seu camiño. O verde do campo, a auga máis azul, as árbores seguras, altas e a primavera que non quere chegar mostrouse en forma dun pequeno “Val do Jerte” que atopamos no camiño e que o fotógrafo non dubidou en captar co seu obxectivo. 

Non nos cruzamos con ninguén no noso camiño cara “o cumio”, algo que nos sorprendeu porque non chovía, pero nese bosque no que o rumor da auga non nos deixaba escoitar as verbas do outro, agradecemos a soidade deses intres. No medio, mais ou menos do camiño, cando xa chegamos preto dos moliños restaurados, Anxo pensou que non pagaba a pena subir ata a fervenza e que era mellor subir pola marxe do Beque. 

Un pouco antes eu collera os mandos da fotografía e xa fixera os meus “estragos” polo camiño: flores, río, fervenzas e Anxo coa súa mochila para soportar a chuvia, o vento, o sol... o que fixera falla. Tiramos camiño arriba pensando na cervexa e algo de comer no Camping e levamos un bo chasco cando, despois de trepar polos penedos e o barro esvaradizo, o camping ¡estaba pechado na semana santa! Fixemos unha pequena parada alí, bebemos algo, e collemos un atallo que Anxo coñecía. 

Ó pasar por unha aldea rural con boas vistas á ría e cabanas de madeira para aluguer, pensei que sería boa idea coller unha nuns días de verán, de seguro que viríame moi ben, pero esa idea esquecina cando vimos  o mal xestionado que estaba o restaurante responsable tamén do aluguer das cabanas. En todos os anos que levo viaxando e camiñando non vin que me trataran tan mal coma naquel lugar. Chegamos secos de gaznate e cansos ó “A de Lino” e os donos dixeron que xa pechaban (as 16:30h) negándonos ata a bebida para continuar o camiño. Aínda que pouco nos durou o noso enfado, porque case na súa porta había un potriño que deleitounos coa súa compaña e ansias de caricias, pena que non tiñamos nada para darlle de comer. 

Atallando, atallando, atopámonos no medio do camiño real que estaba totalmente inundado de auga, como se o curso do río pasase por alí. E alí rin e non parei, ollando a Anxo trepar coma Tarzán, cheíño de lianas e auga ata os nocellos. E así, pouco a pouco, chegamos ó camiño polo que subiramos e retomamos a mesma a baixada serpenteante do río Fraga. Chegamos xa até ós nosos patiños de novo, a civilización, ós domingueiros coas panzas cheas do xantar do Domingo de Pascua. E alí, onde aparcamos o coche, en pleno paseo da praia de Moaña, trocamos as roupas molladas por prendas sequiñas para ir a comer algo e sobre todo, beber. 

Tivemos sorte, pois un pouco máis adiante nunha cafetería-panadería, fixéronnos uns bocadillos que nin a mellor mariscada soubera mellor. Aínda tivemos folgos, humor e tempo para facer o “paiaso” un ratiño cunha rapariga que alí estaba e a que, pensei eu que lle alegramos a tarde.

E284 As lecións do mestre Chapela nos cumios do Morrazo

Saturno, 30 de marzo de 2013

“A memoria xurde con a exacta luz

do sol de medio día, cando se reflexa no mar

axitado polo vento fresco que trae o norte.

As palabras derrotan ó vento, sempre

como a area que vai levando a marea.

Sobrevivirei para escribir poemas

do mais profundo do corazón atormentado,

para que alimente ás almas confusas e extraviadas.

O cuarto se anima á sentir as caricias do sol,

no amplo véntano onde vexo moita neve

e rosas vermellas,

ese home con tímido sorriso, deixou atrás algo.”

“Rosas Vermellas”, LUÍS CHAPELA

O meu mestre, cronista e poeta das xentes e lugares do Morrazo, adoita alimentar a miña alma confusa e extraviada cun feixe de versos agarimosos e/ou combativos (deses que eu chamo “de motoserra”), nas mañas que partillamos no Cubillón, cos olliños cheos dese océano que busca acubillo na nosa ría, e despois do seu recitado maxistral dime:

-¿Qué, aprendiches algo?-

É moito o que se aprende con este home de rostro curtido polos ventos de afastados mares, por el escoto a voz dos últimos mohicanos, carpinteiros de ribeira, cesteiros e canteiros, e outros oficios que se van perdendo na memoria do pobo, e a memoria tamén dos fuxidos, e dos que desgraciadamente non conseguiron fuxir das gadoupas do fascismo, e escoito tamén as voces dos lugares, dos paxaros e das árbores, a sabedoría desta terra na que firmemente ten este home ancoradas as súas raíces, e que tanto lle doe ó sentir que este pobo de ananos non ten a vocación de berrar coma xigante.

Outro conto sería se a xente que rexe os destinos da nosa nación levara cosidos no seu peito unha parte dos sentimentos que o mestre Luís Chapela leva no seu, e que alimenta cos seus versos a diario, e tan xenerosamente partilla on este que deixa vagar (ou vogar) os ollos errantes pola ría, mentres no seu faro resoa a súa voz cantareira, con arume a salitre e a herba.

Moito tempo falamos de subir á Cruz de Ermelo, seguindo as congostras e corredoiras que levan a lembranza das súas pegadas dende cativo, e desta cumprímo-la promesa, aproveitando (que non sempre é doado) a coincidencia das nosas axendas, e de tal xeito quedamos citados no miradoiro da Fraga.

Eu levaba o corpo doce, aínda que non tivera tempo de almorzar, e o seu sorriso recibiume iluminando a ría dende esta atalaia natural, e despois de nos despedir do seu irmán, que o acompañara ata aló, comezamos a ascender cara os cumios de Moaña.

Moitos foron os nomes dos lugares, pois cada lugar ten o seu nome e a memoria dos bos e xenerosos está para que non se perdan, así coma costumes e lendas, recollidas durante anos por este home, a pe de horta e de canastro, falando con eses vellos que constitúen a nosa rica tradición oral.

Moitos foron as verbas, mentres camiñabamos cara onde o mundo se chama Ermelo, el lixeiro coma un rapaz, i eu suando coma un condenado, sempre dous pasos detrás del, tentando atrapar en imaxes as esencias dos seus relatos, ou cando menos os escenarios de moitas das súas aventuras, que aledan as miñas xornadas de horarios obrigados e loucura cotiá.

E284 Polos montes de Moaña e outros mundos

Chegamos ó mirador das fragas á hora marcada, Anxo e Luís, e non era para menos xa que despois de chover toda a semana, este sábado espertou con ganas de quentarnos as costas. Era unha aposta de dous e alí estabamos, preparamos as cousas e deixamos a tras aquel anfiteatro natural, con un val inmenso que bica o Atlántico. Comezamos a subir polo camiño que noutro tempo foi de carro e atravesamos aquel monte que aínda sendo rapaz recordo todo cuberto de pinos mansos, os cativos subiamos apañar os piñóns . Chamábanlle o Cerrado, pero todo cambiou coa chegada da celulosa e o eucalipto , por obra e graza da ditadura, os pinos foron arrancados e sementaron eucaliptos.

Na metade da subida pasamos por un lugar onde nace auga, pero e coñecida como Fonte Seca, xa que a maior parte do ano esta seca. Unha volta no camiño e chegamos a unha atalaia, chamada o Outeiro do Raposo, contan as lendas que por este lugar nas noites de lúa a raposa chamaba polo raposo para baixar o pobo a buscar galiñas e cando berraba a xente entráballe o medo. Continuamos camiño arriba ata chegar a Chan de Bolas, xusto ós pes do pico de Agudelo, alí ollamos unha boa plantación de castaños e carballos. O nome deste lugar llo deron os rapaces que cando viñan co gando para o monte, como este é un lugar plano xogaban aquí a bola, e hoxe se coñece como a Chan de Bolas . Decidimos non subir ó Agudelo, porque queda moito por camiñar e non e plan rebentarse na primeira hora.

Atravesamos o monte e nos pasamos a zona de Marín, fomos visitar os restos da antiga capela de San Lourenzo, capela de moita tradición no concello de Bueu, desde sempre . No ultimo deslinde feito polo franquismo, a capela quedou no territorio de Marín, pero desde a súa fundación pertenceu a Bueu, incluso o santo e o capitel co nome da capela están gardados na igrexa de Cela. Este tivo que ser un lugar cheo de carballos e castaños, preñado de moitas lendas que están recollidas, incluso sobre a fonte . Hoxe comprobamos como a capela está tirada no chan, como moito patrimonio do país totalmente abandonado. Como querendo reclamar o seu espazo no interior da capela naceu un carballo que xa ten un bo porte, que se non se ten coidado pode tirar os restos dos muros que aínda están en pe. Vemos con satisfacción  como aínda ai xente que se achega ata a capela a deixar flores e velas nas repisas.

Desandamos un pouco e entramos de volta nos montes de Moaña, entramos pola porteliña e seguimos polo camiño de carro ata as Chans de Cachón . Un lugar especial onde a terra e o mar dormen os seus pes, un miñato sobrevoa e nos saúda debuxando círculos por riba de nos,”quizais sexa un vixiante deste anaco de monte”.  De novo unha fermosa plantación de arbores autóctonos, protexidos con arame para que os cabalos non os  rompan. Cachón ten algo que o fai especial, as veces si te sentas debaixo de un carballo, o vento trae o son dos vellos coa fouce, apañando o toxo para estrumar o gando. Seguimos por unha congostra que no seu tempo fora feita para que o carro non abocara, cando ía cargados de toxo ou leña, chegamos o cruzamento de dous camiños, o lugar se coñece como Praza da Virxe, por unha pedra que había polo entorno que e semellaba o manto dunha virxe . A pedra xa fai tempo que desapareceu, mais ben a roubaron . Neste lugar ou praza se poñía unha persoa na parte de abaixo e si viña un carro da riba , mandaban para o que comezaba a subir, algo como regular o trafico, pero con carros, pois nos camiños era imposible dar volta.

O pouco tempo chegamos á Cruz de Cela, cruz que foi posta polos monxes bieitos de Hermelo a la polo 1700, como así reza na inscrición. Xa fai anos que o monólito lle foi roubada a cruz que tiña na parte alta, quedando so a pedra, coas letras do Mosteiro de Hermelo, marcando o devir da historia, por algo todo o Morrazo estaba baixo a xurisdición do mosteiro. Despois da sesión de  fotos subimos un anaco pola estrada que antes fora camiño, hoxe cuberto de piche e os pes o notan, así chegamos o comezo da pista de terra que nos leva o Monte Paralaia. Comezamos a subir a costa e o pouco tempo, deixamos a man esquerda o lugar de Foxonoval onde nace o río do Inferno, que desde estas alturas percorre Broullon, Paradela, A Marrua, o Redondo e se abraza o mar fronte do concello de Moaña. Seguimos ata o cumio do monte, onde xa apreciamos arbores novas de plantacións anteriores, chopos, bidueiros, olmos, e unha boa mancha de pino común, e de novo o noso miñato protector nos di que esta cerca.

Debido a maleza que o cubre todo non podemos baixar ata a cova da Paralaia, onde aqueles farallóns impoñen respecto, son testemuñas pétreas dos nosos días . Atravesamos o monte cara o sur e vamos por un camiño entre carballos e moles de pedra ata o Monte Xestoso, alí esta a Cruz de Paralaia, feita de madeira de carballo desde a primeira vez que se puxo ai preto de cen anos. Desde este lugar privilexiado un ten a sensación de que pode apañar coas mans a ría, Vigo, as Cies e todo o Morrazo, é un lugar encantado e nos días de inverno se escoita falar as arbores coas pedras . Comezamos a baixar por unha congostra de lama e pedra que nos leva a Hermelo, por estes lugares a auga e unha constante, a terra e negra con moitos minerais e a terra ideal para os Cantarelos no seu tempo.

Chegamos a aldea de Hermelo, somos ben recibidos por este lugar tan fermoso e amable para os ollos, case podemos dicir que Hermelo e un anaco do Paraíso. Aquí era obrigado repoñer forzas, previo acordo na Taberna de María, demos conta de unha fonte de raxo e patacas fritidas, con un xerro de porcelana de tres litros de Tinta Femia, todo estivo moi bo, ata o café con o bagazo que fixo que aparecera o”pedro chosco” facéndonos cóchegas na cabeza,  a idea case era esa, pero cando chegamos a Esculca nos atopamos con un grupo de almas en pena, da cidade, que xa andaban medios perdidos na Cruz do Xestoso. Entón sen darnos conta se apegaron e comezamos a facer de guías de este grupo do club dos desachegados. Comezamos a baixar e pasamos pola beira do pequeno cemiterio de Hermelo, onde lles conto que aquí está enterrada a mellor tecedeira de Pontevedra do século pasado,  Sra. Pepa de Florencia, pola súa casa pasaron Cunqueiro e Castroviejo en certa ocasión, animando a muller para que participara nunha feira de artesanía galega de moita importancia en Pontevedra, ala polos anos 50. Enfilamos o vello camiño real que ía de Hermelo a Moaña (San Martiño), por este camiño podemos ver a mostra dos miles de carros que pasaron por el, con marcas petrificadas  nas pedras de ata 25centimetros de fondo.

Pola metade do camiño nos atopamos co nacemento do río Bouzos, que cruza toda a Fraga de Coiro, rega veigas e comareiros, fai moer un feixe de muíños coma o de Fausto e se bica co mar na zona da praia de Rodeira . Seguimos baixando e chegamos a un lugar mítico dos montes do Morrazo, O Pouso das Cruces, a este lugar por temperas cando se remataba os traballos das sementeiras nos campos, as xentes de San Martiño, Hermelo, e Coiro, saian desde as súas igrexas ata aquí en procesión e así como ían chegando posaban os estandartes e as cruces no monte, de ai o seu nome . Facían unha misa e pedían ter boas colleitas,  despois todo o día era troula, ata a volta que era do mesmo xeito. Este lugar ten un uñeiro, onde nace boa auga, esta cuberto de carballos os cales teñen unhas polas especiais polas formas que fan, conta a vella lenda que por este lugar andaban os druídas celtas recollendo o visgo das polas, para facer pósemas .

O Pouso das Cruces e un lugar especial e o sabían os noso devanceiros que puxeron no entorno o primeiro mogon de deslinde das tres parroquias, que hoxe delimita os concellos . O entorno  conta con mesas e bancos de pedra así coma asadeiros e era un lugar moi concorrido cando se podía facer lume, pero no verán aínda e moita a xente que se acerca a esta curruncho natural.

Seguimos ata o lugar do Outeiro, zona arborada con fontes e con vistas impresionantes da ría, Cangas, Baiona...., lugar rico en cogomelos . Aquí se celebra todos os anos a festa do Leñador no mes de agosto, acude moita xente do pobo e de fora, e un día de troula en plena natureza, sempre se pide respectar o entorno. Aquí Anxo e mais eu deixamos a tropa das almas perdidas e comezamos a andaina pola pista que nos levara a Broullon . Son as seis da tarde e sacando a hora de comida todo foi camiñar e os corpos comezan a negarse a andar para diante. Nas primeiras casas de Broullon somos recibidos polos cans que semellan querer comer o mundo, os cabalos que comen nas veigas non lles fan ningún caso, coma se non escoitaran o barullo que fan os cadelos, dous gatos se poñen a facer posturas para a foto. Chegamos ó Cruceiro da Salvante, probablemente un dos cruceiros mais antigos de Moaña, foi construído ai varios centos de anos, e foi sufrindo varios cambios de sitios o longo dos anos, pero sigue en pe, con a súa memoria e historia viva.

Pouco a pouco case que arrastrándonos fomos chegando os coches, o mirador das Fragas seguía sendo amable, pero o cansazo podía con nos. Estabamos poñendo o loureiro a unha xornada completa que comezara as 11 da maña e remataba as 7 da tarde, os corpos esmagados, os callos derretidos,  pero na memoria un día histórico para arquivar unha camiñada completa, onde descubrimos lugares e pequenas cousas da toponimia que xa forman parte de nos. Cumprimos así unha promesa que xa se perdía co paso dos días.  Ollamos para os farallóns do monte Paralaia por ultima vez, e ala andaba o miñato, o noso compañeiro da andaina quedaba no se medio vital e nos, quizais pensando en outra.

Sábado 30/3/2013, Luís Chapela 

E282 Sendeiros dos Cons (Vilagarcía de Arousa)

Las cosas no siempre son lo que parecen.

No era domingo  17 de febrero del 2013, era un día antes,  y no eran tres chicos, había un cuarto integrante, que habla parecido, pero no es española y dice de armar una vaquita para pagar los peajes.

La ruta era de sol, vamos a una isla, el paseo lo merece y los caminantes eligen el sábado sin lluvia para estar a la altura del asunto. el entusiasmo le contó a la barriga cómo se sentía y la loquita pidió su hora.

Era un día generoso y se pusieron de acuerdo, vamos al clube, sugirió uno de ellos, a un putero a estas horas? pensó la chica, pero vio el cartel en la puerta del restorán y aquellos mariscos acompañados de albariño les despejaron todas las dudas.

La caminata parecía dedicada a consentir los sentidos, sin esfuerzo, dando  tiempo para pausas, para probar coger la foto que quizás aparezca en el próximo concurso, para  jugar  al ahorcado, los columpios.

Sacarse la ropa e ir por  la zambullida revolucionaria, metiéndose al agua fría en señal de protesta. 

La caminata continúa, las ensenadas siguen apareciendo, rodeada de bosques de pinos.

El agua clara, las algas rabiosamente verdes y el cielo, cansado del vestido gris de los días de semana , se preparaba para la noche y probaba modelos pret  a portè de primavera-verano.

En el segundo tramo,   las golosinas salieron de las mochilas y  alegraron el camino, las rocas tenían formas sorprendentes y el paseo sin prisa permitía descubrir nuevas figuras.

Encontrar procesiones.

El faro nos guiaba hacia ese bar y el café con leche prometido, pero las razones conocidas por todos, han dejado este sitio sin trabajo.

La llegada al punto final de la ruta necesitaba un subidón y el carnaval de Arousa daba color al sitio y dejaba tranquilos a los colegas, al ver que si  falló algún órgano vital, aquellas señoritas tenían una canasta y regalaban muchos.

Llegaron a casiña, durmieron  felices y soñaron con perdices.